τηλέφωνο επικοινωνίαςΜΗΤΕΡΑ: 210 68 69 403
κινητό τηλέφωνοΚινητο 693 76 73 736
εμαιλ επικοινωνίαςartminas@yahoo.gr

ΩΡΛ Ωτορινολαρυγγολόγος Δρ Μηνάς Αρτόπουλος

Η βαρηκοΐα αγωγιμότητας στα παιδιά και στους ενήλικες

Νοέμβριος 18, 2013
Off

Η βαρηκοΐα αγωγιμότητας οφείλεται σε βλάβη, που εντοπίζεται στον έξω ακουστικό πόρο ή στο μέσον ους και στα στοιχεία, που βρίσκονται εντός αυτού, ώστε ο  ήχος δεν ενισχύεται, αλλά εμποδίζεται να μεταδοθεί στον κοχλία.

Η διάγνωση γίνεται με πολλούς τρόπους. Αρχικά με τονοδότες. Η δοκιμασία Weber δείχνει τον ήχο να πλαγιάζει στην πάσχουσα πλευρά, ενώ η δοκιμασία Rinne είναι αρνητική, αν η βαρηκοΐα είναι >20dB (η ακοή είναι καλύτερη, όταν ο τονοδότης εφάπτεται στην μαστοειδή απόφυση). Στο τονικό ακοόγραμμα υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ των ουδών αερίνης και οστείνης αγωγής. Βαρηκοΐα τύπου αγωγής μεγαλύτερη από 50dB, θεωρούμε ότι οφείλεται σε διακοπή της συνεχείας των ακουστικών οσταρίων. Στο τυμπανόγραμμα, διερευνούμε αν η τυμπανική μεμβράνη παρουσιάζει κινητικότητα ή όχι.

Η συχνότερη αιτία βαρηκοΐας αγωγιμότητας στους ενήλικες είναι το βύσμα κυψέλης και στα παιδιά η μέση ωτίτιδα με υγρό. Σε κάθε περίπτωση, πλήθος αιτιών υπάρχουν, άλλες συχνές και άλλες σπάνιες, οι οποίες θα αναφερθούν εν συντομία.

Συγγενής ατρησία του έξω ακουστικού πόρου, μόνη ή συνυπάρχουσα με άλλες ανωμαλίες, όπως η υποπλασία ή η απλασία του πτερυγίου, η ανωμαλία της κάτω γνάθου, κ.ά. Χειρουργική αντιμετώπιση ενδείκνυται στην αμφίπλευρη  ατρησία και, υπό προϋποθέσεις, στη μονόπλευρη.

Βύσμα κυψέλης, η συχνότερη αιτία βαρηκοΐας αγωγιμότητας στους ενήλικες.

Χολοστεάτωμα του έξω ακουστικού πόρου. Είναι σπάνιο και αγνώστου αιτιολογίας. Θεραπευτικά απαιτείται η χειρουργική αφαίρεση της μάζας από τον έξω ακουστικό πόρο.

Έγκαυμα, η αντιμετώπιση του οποίου εξαρτάται από το βαθμό του.

Αδένωμα, που σχηματίζεται, συνήθως, είτε από τους σμηγματογόνους, είτε από τους κυψελιδοποιούς αδένες του δέρματος του έξω ακουστικού πόρου. Χρήζει χειρουργικής αφαίρεσης.

Αιμαγγείωμα και Λεμφαγγείωμα, με τριχοειδή ή σηραγγώδη μορφή ποικίλου μεγέθους και θεραπευτικής αντιμετώπισης.

Εξόστωση, Οστέωμα και Χόνδρωμα, καλοήθεις όγκοι, οι οποίοι και εξαιρούνται χειρουργικά.

Κακοήθεις Όγκοι. Οι συνηθέστεροι που αναπτύσσονται στον έξω ακουστικό πόρο είναι το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα, το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα και το αδενοκαρκίνωμα. Άλλοι μεσεγχυματικοί  κακοήθεις όγκοι, όπως το ινοσάρκωμα, το ραβδομυοσάρκωμα κτλ., είναι πολύ σπάνιοι. Σε κάθε περίπτωση, η αντιμετώπιση συνίσταται στην ευρεία χειρουργική αφαίρεση και στην μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία, ενώ η πρόγνωση εξαρτάται από την έκταση του όγκου και κυρίως από την σταδιοποίηση.

Ξένο σώμα. Πλήθος ξένων σωμάτων μπορεί να εισαχθούν στον έξω ακουστικό πόρο, είτε εσκεμμένως είτε από ατύχημα. Είναι συχνότερα στα παιδιά. Θα πρέπει να αφαιρούνται ανάλογα με τη φύση τους, με την επικινδυνότητα τους και τις συνοδές βλάβες που μπορούν να προκαλέσουν (π.χ. έγκαυμα, εξωτερική ωτίτιδα, διάτρηση τυμπανικής μεμβράνης κτλ.).

Τραύμα. Μπορεί να συμβεί από διάφορα αντικείμενα που εισάγονται στον έξω ακουστικό πόρο, σε κάκωση της κάτω γνάθου ή σε κάταγμα του κροταφικού οστού. Προκαλεί έντονο πόνο και αιμορραγία και η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτιολογία του τραυματισμού.

Οξεία Εξωτερική Ωτίτιδα. Είναι η φλεγμονή του δέρματος του έξω ακουστικού πόρου, η οποία προκαλείται από πολλά παθογόνα μικρόβια (π.χ. ψευδομονάδα, σταφυλόκοκκος, στρεπτόκοκκος, κ.ά.) κυρίως όταν ο καιρός είναι θερμός και υγρός. Η θεραπεία είναι ο επιμελής καθαρισμός των εκκριμάτων του έξω ακουστικού πόρου και ταυτόχρονα η ενστάλαξη ωτικών αντισηπτικών σταγόνων, ενώ μπορούν να χορηγηθούν και αναλγητικά για τον πόνο.

Ωτομύκωση. Είναι η φλεγμονή που προκαλείται από παθογόνους μύκητες, όπως o Aspergillus niger ή fulmigatus, το Penicillium και η Candida albicans. Απαιτείται τοπική αντιμυκητισιακή θεραπεία και συνεπής καθαρισμός του έξω ακουστικού πόρου.

Κακοήθης Εξωτερική Ωτίτιδα. Αφορά στην φλεγμονή που δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς με την συνηθισμένη θεραπεία, προκαλεί οστεομυελίτιδα του τυμπανικού δακτυλίου που επεκτείνεται στην βάση του κρανίου και στο λιθοειδές του κροταφικού οστού. Παρατηρείται συνηθέστερα σε ανοσοκατασταλμένους  αρρώστους, όπως οι πάσχοντες από AIDS ή κακοήθη νοσήματα, καθώς και σε ηλικιωμένους διαβητικούς. Το συνηθέστερο παθογόνο μικρόβιο είναι η Pseudomonas Aeruginosa. Κατά την έναρξη της νόσου, ο ασθενής θα πρέπει να εισαχθεί στο νοσοκομείο για ενδοφλέβια χορήγηση ισχυρών αντιβιωτικών. Έπειτα θα ακολουθήσει αντιβίωση μακράς διαρκείας ( 2-4 μήνες). Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί και χειρουργική αντιμετώπιση (μαστοειδεκτομή και τυμπανοπλαστική).

Διάτρηση Τυμπανικής Μεμβράνης. Εκδηλώνεται με υποτροπιάζουσες φλεγμονές του μέσου ωτώς, ωτόρροια και ενίοτε με πόνο. Η διάγνωση γίνεται με την ωτοσκόπηση. Οι περισσότερες διατρήσεις επουλώνονται αυτομάτως. Όσες παραμένουν, διορθώνονται χειρουργικά με τυμπανοπλαστική. Ο τύπος της τυμπανοπλαστικής τεχνικής που θα εφαρμοσθεί από τον έμπειρο χειρουργό, θα εξαρτηθεί από το μέγεθος της διάτρησης και την κατάσταση των ακουστικών οσταρίων του μέσου ωτός που μεταφέρουν το ηχητικό κύμα.

Οξεία Μέση Ωτίτιδα. Πολύ συχνή πάθηση στα παιδιά, λόγω της ύπαρξης των αδενοειδών εκβλαστήσεων (κρεατάκια) και της ρινοκολπίτιδας. Αρκετά συχνά μπορεί να προκαλέσει και διάτρηση τυμπάνου, που είναι και η συχνότερη επιπλοκή της μέσης ωτίτιδας. Η θεραπεία εκλογής είναι τα αντιβιοτικά ευρέως φάσματος.

Εκκριτική Ωτίτιδα. Απαντά κυρίως στα παιδιά. Συχνά ακολουθεί ένα επεισόδιο οξείας μέσης ωτίτιδας, καθώς το υγρό μπορεί να παραμείνει στην κοιλότητα του μέσου ωτός στο 50% των περιπτώσεων περισσότερο από ένα μήνα. Τελικά στο 10% των περιπτώσεων το υγρό παραμένει. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται παρακέντηση τυμπάνου για την αφαίρεση του υγρού με ή χωρίς τοποθέτηση σωληνίσκων αερισμού για ένα εξάμηνο. Η μονόπλευρη εκκριτική ωτίτιδα στους ενήλικες χρήζει περαιτέρω διερεύνησης με ενδοσκόπηση ρινός για τον αποκλεισμό απόφραξης της σύστοιχης ευσταχιανής από όγκο στον ρινοφάρυγγα.  (Αναλυτική πληροφόρηση σε άλλο κείμενο).

Ατελεκτασία. Αποτελεί επιπλοκή της εκκριτικής μέσης ωτίτιδας. Η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή των οσταρίων. Η θεραπεία είναι χειρουργική. Η τοποθέτηση σωληνίσκου αερισμού μέσου ωτός μακράς διαρκείας μπορεί αρχικά να βοηθήσει. Σε προχωρημένες περιπτώσεις αφαιρείται η ασθενική τυμπανική μεμβράνη και αντικαθίσταται από μόσχευμα.

Συγγενείς Ανωμαλίες Οσταρίων. Αφορά σε συγγενή έλλειψη ενός τμήματος ενός οσταρίου, έλλειψη ολόκληρου οσταρίου ή οσταρίων (σφύρα, άκμονας ή αναβολέας) και η οστέινη αγκύλωσή τους. Η θεραπεία εκλογής είναι η χειρουργική αποκατάσταση των οσταρίων, ενώ η χρήση ακουστικών βαρηκοΐας αποτελεί μια εναλλακτική λύση.

Διακοπή Συνεχείας Ακουστικής Αλύσου. Μπορεί να υπάρχει με την τυμπανική μεμβράνη ανέπαφη και οφείλεται σε σηπτική ή άσηπτη νέκρωση ή σε κάκωση των οσταρίων του μέσου ωτός. Η θεραπεία είναι χειρουργική και αποσκοπεί στην δημιουργία ενός μηχανισμού που θα μεταφέρει τον ήχο από την τυμπανική μεμβράνη.

Καλοήθεις Όγκοι. Πλήθος καλοήθων όγκων μπορούν να εκδηλωθούν ως βαρηκοΐα αγωγιμότητας. Οι συνηθέστεροι είναι : το νευρίνωμα του προσωπικού νεύρου, οι πολύποδες, το χημειοδέκτωμα ή παραγαγγλίωμα (Glomus Tympanicum Tumor). Η αντιμετώπιση είναι η χειρουργική εξαίρεσή τους.

Νοσήματα που προκαλούν οστεολυτικές βλάβες. Αφορούν σε νοσήματα όπως: το μυέλωμα,  η νόσος Paget (παραμορφωτική οστείτις), η ατελής οστεογένεση (Osteogenesis imperfecta ή σύνδρομο van der Hoeve-de Kleyn), η οστεοπέτρωση ( γνωστή ως οστεομαρμάρωση ή νόσος των Albers-Schonberg) κ.ά. Η θεραπεία είναι η χειρουργική αποκατάσταση της ακοής από την πλευρά του χειρουργού Ωτορινολαρυγγολόγου.

Τυμπανοσκλήρυνση. Χαρακτηρίζεται από τον σχηματισμό σκληρών πλακών στην τυμπανική μεμβράνη και πιθανός στο μέσο αυτί.  Οφείλεται στην ανώμαλη επούλωση του τυμπάνου μετά από τραυματισμό και μετά από επανειλημμένες οξείες ή χρόνιες φλεγμονές. Εφόσον χρειασθεί αντιμετωπίζεται χειρουργικά με τυμπανοπλαστική.

Ωτοσκλήρυνση. Η νόσος αρχίζει ως διαταραχή του μεταβολισμού του οστού και προσβάλει τον οστέινο λαβύρινθο (ωτική κάψα). Προοδευτικά καθηλώνεται η βάση του αναβολέα και εγκαθίσταται βαρηκοΐα αγωγιμότητας. Ο γενετικός παράγων ευθύνεται για την εκδήλωση της νόσου σε περισσότερα άτομα της ίδιας οικογένειας. Αν ο ένας από τους γονείς πάσχει από ωτοσκλήρυνση, οι πιθανότητες τα παιδιά του να την εμφανίσουν είναι περίπου 20%. Συνοδεύεται από εμβοές (σε ποσοστό >75%). Εκδηλώνεται συνήθως αμφίπλευρα, αλλά ασύμμετρα. Η χειρουργική αντιμετώπιση είναι η θεραπεία εκλογής που εφαρμόζεται από έμπειρο Ωτορινολαρυγγολόγο. Αυτός θα επιλέξει την αναβολεκτομή ή την αναβολοτομή ανάλογα με την εμπειρία του. Και στις δύο περιπτώσεις, ο ωτοσκληρυντικός αναβολέας αντικαθίσταται με πρόθεση στοχεύοντας στη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα μεταφέρει τον ήχο από την τυμπανική μεμβράνη στο έσω ους. Σε περίπτωση που ο ασθενής δεν μπορεί ή δεν θέλει να χειρουργηθεί μπορεί να δοκιμάσει Sodium Fluoride από του στόματος (χωρίς σίγουρα αποτελέσματα) ή/και ακουστικά βαρηκοΐας.

Χολοστεάτωμα. Το χολοστεάτωμα μπορεί να παρομοιασθεί με μια κύστη που περιβάλλεται από δέρμα. Αυτή αυξάνεται σε μέγεθος, εκκρίνει διάφορα ένζυμα και επεκτείνεται καταστρέφοντας τους γύρω ιστούς, όπως και τα οστάρια προκαλώντας βαρηκοΐα αγωγιμότητας. Διακρίνεται σε συγγενές και επίκτητο. Το συγγενές είναι σπάνιο και συνιστά περίπου το 2% των χολοστεατωμάτων του κροταφικού οστού. Στο 3% των περιπτώσεων είναι αμφίπλευρο. Η συχνότητά του αυξάνει μετά την ηλικία των 6 ετών. Το επίκτητο χολοστεάτωμα είναι σπανιότερο στη μεγάλη ηλικία. Οι επιπλοκές είναι πολλές και σοβαρές εάν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Πρόκειται για ενδοκροταφικές (ίλιγγος, παράλυση προσωπικού, κ.ά.) και ενδοκρανιακές (μηνιγγίτιδα, εγκεφαλικό απόστημα, κ.ά.) επιπλοκές. Η θεραπεία είναι χειρουργική. Όταν σχηματισθεί ένα χολοστεάτωμα, αποκλείεται να υποχωρήσει μόνο του. Η επέμβαση εκλογής είναι η μαστοειδεκτομή, η οποία συνδυάζεται με τυμπανοπλαστική. Η εγχείρηση έχει σκοπό την εκρίζωση της νόσου και την αποκατάσταση της ακοής. Αυτό σε μερικές επιπτώσεις μπορεί να γίνει σε δύο στάδια. Η επιτυχία της επέμβασης είναι ευθέως ανάλογη με την εμπειρία του χειρουργού.